علت تصویب حذف ۴ صفر از پول ملی چیست؟
به گزارش وبسایت پیمانکار به نقل از خبرگزاری مهر، مجلس شورای اسلامی در روز ۵ مهر ۱۴۰۴، پس از سالها بررسی، طرح حذف چهار صفر از پول ملی را تصویب کرد. این تصمیم با هدف ساماندهی نظام پولی و افزایش کارایی مبادلات گرفته شده و پرسشهای مهمی را برای جامعه و سیاستگذاران ایجاد کرده است.
جزئیات مصوبه جدید
بر اساس قانون اصلاح نظام پولی که در مجلس به تصویب نهایی رسید، تغییرات اساسی در ساختار پول ملی ایران ایجاد میشود. این مصوبه که نتیجه کار کارشناسی و جلسات متعدد میان کمیسیونهای مجلس، دولت و بانک مرکزی است، یک گام بلندمدت در مسیر اصلاحات اقتصادی به شمار میرود.
طبق این قانون، هر «ریال جدید» معادل ۱۰ هزار ریال قدیم تعریف شده است. به این ترتیب، اسکناسهای با ارزش پایین مانند هزار، پنج هزار، ۱۰ هزار و ۵۰ هزار ریالی از چرخه پولی خارج و با واحدهای جدید جایگزین میشوند. برای مثال، یک میلیون ریال قدیم معادل ۱۰۰ ریال جدید خواهد بود.
همچنین، برای پول خرد واحد جدیدی به نام «قِران» تعریف شده است که هر ریال جدید برابر با ۱۰۰ قِران خواهد بود. این اقدام به معنای بازگشت واحد پولی «قِران» است که در گذشته نظام پولی ایران سابقه طولانی دارد.
یکی از موضوعات مورد اختلاف در این مصوبه، نام واحد اصلی پول ملی است. کمیسیون اقتصادی مجلس بر حفظ نام «ریال» برای جلوگیری از هزینههای روانی و اطلاعرسانی تأکید داشت. در مقابل، دولت و بانک مرکزی معتقدند که نام واحد جدید باید «تومان» باشد، زیرا این نام در فرهنگ عمومی و معاملات روزمره مردم کاربرد گستردهای دارد. دولت و بانک مرکزی همچنین پیشنهاد دادهاند که واحد جدید «تومان» با زیرواحد «قِران» تعریف شود؛ به گونهای که هر تومان معادل ۱۰ قِران و هر قِران معادل ۱۰ ریال جدید باشد. این اختلاف نظر نیازمند توافق نهایی میان دولت و مجلس است.
پیشینه و روند بررسی لایحه
ایده حذف صفر از پول ملی برای اولین بار مطرح نشده، اما پیگیریهای اخیر آن را به مرحله تصویب رساند. در تاریخ ۱۲ مرداد امسال، کمیسیون اقتصادی مجلس لایحهای را که در دولت دوازدهم مطرح شده بود، مجدداً بررسی و با حذف صفرها و حفظ نام «ریال» به آن رأی مثبت داد.
این لایحه پیش از این در مجلس دهم نیز تصویب شده بود، اما به دلیل ایرادات فنی و حقوقی شورای نگهبان به مجلس بازگردانده شد و برای سالها متوقف ماند. با پیگیریهای جدی بانک مرکزی، این لایحه دوباره در دستور کار دولت و سپس مجلس قرار گرفت. در تاریخ ۱۹ مرداد، هیئت دولت با صدور مصوبهای، «تومان» و «قِران» را به عنوان واحدهای پول ملی آینده تعیین کرد که نشاندهنده تمایل قوه مجریه به استفاده از نام «تومان» بود.
سابقه طرح حذف صفر
ایده حذف صفر از پول ملی ایران سابقهای حدوداً سه دههای دارد و اولین بار در سال ۱۳۷۲ به طور جدی مطرح شد، اما به نتیجه نرسید. این موضوع در دولت دهم نیز با جدیت دنبال شد ولی به دلیل شرایط اقتصادی و سیاسی متوقف گردید. عامل اصلی طرح مجدد این ایده، تورم بالا و کاهش شدید ارزش ریال در دهههای گذشته بوده است.
بر اساس گزارش پژوهشکده پولی و بانکی، ریال ایران به یکی از کمارزشترین ارزها در مبادلات جهانی تبدیل شده است. این وضعیت اعتبار بینالمللی پول ملی را کاهش داده و حذف صفرها تلاشی برای منطقی کردن ارقام و بازگرداندن ارزش نسبی به آن است.
اهداف و چالشها
حذف چهار صفر از پول ملی اهداف مشخصی را دنبال میکند اما با چالشهایی نیز همراه است.
مزایای اصلی این اقدام
سادهسازی محاسبات: با حذف ارقام طولانی، محاسبات و مبادلات روزمره سادهتر و خطاهای محاسباتی کمتر میشود.
کاهش هزینههای چاپ اسکناس: حذف اسکناسهای کمارزش و کاهش تعداد اسکناسهای در گردش، موجب صرفهجویی در هزینههای بانک مرکزی خواهد شد.
اثرات روانی مثبت: این اقدام میتواند سیگنالی از سوی دولت برای تلاش در جهت ثبات اقتصادی تلقی شود و به کنترل انتظارات تورمی کمک کند.
هماهنگی با استانداردهای جهانی: بسیاری از کشورها برای مقابله با تورم و سادهسازی نظام پولی خود این اقدام را انجام دادهاند.
چالشهای مهم و ریسکهای اجرایی
هزینه بالای تولید و جایگزینی اسکناسها: در کوتاهمدت، تولید و جایگزینی اسکناسها و سکههای جدید نیازمند سرمایهگذاری زیادی است.
تغییر نرمافزارها و سامانههای پرداخت: بهروزرسانی تمام سامانههای بانکی، حسابداری، خودپردازها و پایانههای فروش، زمانبر و پرهزینه است.
خطر گرد کردن قیمتها و بروز تورم خرد: یکی از نگرانیها، احتمال افزایش قیمتها توسط فروشندگان از طریق «گرد کردن» ارقام است که نیازمند نظارت دقیق است.
ایجاد سردرگمی در دوره گذار: هر تغییر بزرگ در نظام پولی میتواند در کوتاهمدت موجب سردرگمی مردم و فعالان اقتصادی شود.
واکنشها به تصویب حذف صفر از پول ملی
تصویب این طرح با واکنشهای متفاوتی روبرو شد. برخی معتقدند «اعتبار پول ملی با حذف صفر بازنمیگردد و باید به سمت رشد اقتصادی حرکت کرد».
حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، در تاریخ ۲۰ مرداد دلایل سهگانه بانک مرکزی برای این طرح، یعنی بازگرداندن حیثیت پول ملی، کاهش هزینه چاپ اسکناس و تسهیل مبادلات را رد کرد. او تأکید کرد که حذف صفرها تأثیر واقعی بر رشد اقتصادی یا تورم ندارد و با گسترش پرداختهای الکترونیکی، تأثیر آن بر مبادلات نقدی کم خواهد بود. صمصامی همچنین هشدار داد که گرد کردن قیمتها به سمت بالا میتواند تورمزا باشد.
غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، نیز گفت که حذف چهار صفر به تنهایی تأثیری بر تورم و کنترل قیمت ارز ندارد و بیشتر اثر روانی و سادهسازی به همراه دارد. وی افزود: «اینکه فکر کنیم با حذف چهار صفر، تورم کاهش پیدا میکند، خیر اینگونه نیست.» به گفته او، این اقدام تنها در صورتی مؤثر است که بانک مرکزی آن را در قالب یک مدل کامل برای تنظیم نرخ ارز اجرا کند.
منبع: خبرگزاری مهر
نوشته های مشابه
