مکران جزو مهمترین مناطق لرزهخیز ایران است؛ ضرورت ساختوساز مقاوم
به گزارش وبسایت پیمانکار
زلزله 1950 در سواحل مکران
محمد پورمحمد شاهوار، رئیس شبکه ملی شتابنگاری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در گفتگو با خبرنگار مهر گفت که در سال 1950 میلادی زلزلهای بزرگ در سواحل مکران رخ داد. مرکز این زلزله در خاک پاکستان بود، اما امواج سونامی آن به سواحل ایران نیز رسید.
زلزلههای بزرگ اخیر در مکران
او افزود که در حدود 30 تا 40 سال اخیر نیز بزرگترین زلزله در منطقه مکران اتفاق افتاده است. زلزله سال 2013 در سیستان و بلوچستان به دلیل عمق حدود 60 کیلومتری، شدت آن در سطح زمین کاهش یافت و امواج مخرب کمتری تولید کرد.
پدیده فرورانش صفحه اقیانوسی
پورمحمد شاهوار بیان کرد که در منطقه مکران پدیده «فرورانش» رخ میدهد؛ به این معنا که صفحه اقیانوس هند به زیر صفحه ایران و پاکستان فرورانش کرده و این اصطکاک منجر به شکلگیری زلزلههای بزرگ میشود. این نوع زلزلهها معمولاً در زونهای فرورانشی مانند ژاپن یا فیلیپین رخ میدهند.
اهمیت در نظر گرفتن ریسک لرزهای در توسعه سواحل مکران
او تأکید کرد که با توجه به توسعههای جاری در سواحل مکران، که از بکرترین سواحل کشور هستند، خطرات ناشی از زلزله باید از هماکنون در طراحیها لحاظ شود. توسعه بدون ملاحظات لرزهای میتواند خسارات جدی به بار آورد.
آییننامههای ساختوساز پس از زلزله کوبه
رئیس شبکه ملی شتابنگاری افزود که در طرحهای توسعه جدید، ساختوسازها باید از ابتدا مقاوم باشد. او اشاره کرد که پس از زلزله کوبه در ژاپن حدود 30 سال پیش، آئیننامههای ساختوساز بهطور کامل بازنگری شد و تلفات در زلزلههای بعدی بهطور قابلتوجهی کاهش یافت.
زلزله ژانویه 2024 در ژاپن
او تصریح کرد که پس از زلزله کوبه، زلزلهای دیگر در ژانویه سال 2024 با بزرگای حدود 7.6 رخ داد که شتاب آن حدود 2.5 برابر زلزله بم در ایران ثبت شد. با وجود شدت بالا، تنها حدود 300 نفر کشته شدند و خسارات عمدتاً به آتشسوزیهای محدود محدود شد.
بهروزرسانی آئیننامههای طراحی ساختمان
پورمحمد شاهوار افزود که این تجربه نشان میدهد اصلاح و بهروزرسانی آئیننامهها میتواند تلفات و خسارات زلزله را بهطور مؤثری کاهش دهد. در آئیننامه جدید، محاسبات مربوط به مناطق لرزهخیز بهروزرسانی شده و مکران بهعنوان یکی از پهنههای مهم لرزهخیز کشور شناخته میشود.
لزوم رعایت اصول لرزهای در پروژههای عمرانی
او تأکید کرد که این موضوع به معنای خودداری از ساختوساز در منطقه نیست، بلکه باید در تمامی پروژههای عمرانی، نظارت کافی بر طراحی و اجرای ساختمانها، پلها و سایر سازهها با رعایت اصول لرزهای صورت گیرد تا عملکرد ایمن و پایدار داشته باشند. منطقه مکران از شرق تنگه هرمز تا سواحل پاکستان امتداد دارد و برخورد مستقیم صفحه اقیانوسی با صفحه قارهای ایران را نشان میدهد.
پهنای زون فرورانشی و خطرات احتمالی
این مقام مسئول گفت که پهنای این زون حدود 400 تا 500 کیلومتر است. مطالعات متعددی برای تعیین میزان ذخیره انرژی لرزهای انجام شده و بر پایه این دادهها، تحلیلهای جدید احتمال وقوع زلزلهای تا بزرگی 8 در این منطقه را نشان میدهد که ممکن است با امواج سونامی همراه باشد. بنابراین ساختوساز مقاوم در این منطقه از اهمیت بالایی برخوردار است.
تأثیر زلزلههای مکران بر کشورهای همسایه
او درباره تأثیر احتمالی زلزلههای مکران بر کشورهای همسایه گفت که بیشترین اثر بر پاکستان خواهد داشت، سپس ایران و در مرحله بعد عمان تحت تأثیر قرار میگیرد. عمان به دلیل موقعیت خاص در پشت اقیانوس، اثر کمتری دریافت میکند. شبهجزیره هند نیز ممکن است در اثر سونامی ناشی از زلزله بزرگ مکران تحت تأثیر قرار گیرد.
نرخ تجمع تنش و ذخیره انرژی
رئیس شبکه ملی شتابنگاری تصریح کرد که نرخ تجمع تنش در سواحل پاکستان بسیار بیشتر است، در حالی که در برخی بخشهای ایران حرکتها به صورت خزشی بوده و انرژی ذخیره نمیشود؛ این موضوع به نفع کشور است. با این حال، در بخشهایی از منطقه انرژی بهصورت ذخیرهشده باقی مانده و پتانسیل وقوع زلزله بزرگ را دارد.
تحلیلهای لرزهای ده سال اخیر
پورمحمد شاهوار یادآور شد که در ده سال اخیر تحلیلهای لرزهای جدید، همگی خطر بالقوه زلزله در مرز پاکستان و ایران را تأیید میکنند. به همین دلیل لزوم ساختوساز مقاوم برای جلوگیری از خسارات گسترده در آینده ضروری است.
وضعیت ساختمانهای موجود
او افزود که بسیاری از ساختمانهای روستایی کشور بیش از صد سال قدمت دارند و حتی در شهرها برخی سازهها هنوز بر اساس آئیننامههای جدید مقاومسازی نشدهاند. تاکنون زلزلهای با شدت بالا در شهرهای بلندمرتبه تجربه نشده است و امید است در زمینلرزههای آینده عملکرد مطلوبی از این ساختمانها مشاهده شود.
نتیجهگیری
رئیس شبکه ملی شتابنگاری در پایان گفت که با توجه به عمق حدود 18 کیلومتری زلزلههای اخیر و شرایط لرزهخیزی منطقه، باید از هماکنون در تمامی طرحهای توسعهای مکران، اصول مقاومسازی در برابر زلزله و سونامی بهصورت جدی لحاظ شود.
منبع:
نوشته های مشابه
