نقشه آمایشی؛ راهی برای کاهش اتلاف منابع
به گزارش وبسایت پیمانکار، آمایش سرزمین در سالهای اخیر به یکی از مهمترین مفاهیم در سیاستگذاری عمومی ایران تبدیل شده است. با وجود اهمیت فراوان آن، هنوز به طور کامل در عمل مورد استفاده قرار نمیگیرد. با توجه به مسیر توسعه منطقهای که دولت به طور جدیتر از پیش دنبال میکند، اهمیت آمایش سرزمین دوباره برجسته شده است.
بخش بزرگی از چالشهای ایران از مهاجرت، تمرکز جمعیت، اتلاف سرمایه، و پروژههای نیمهتمام ریشه در فقدان نگاه آمایشی دارد. توسعه ایران بدون آمایش پایدار نمیشود. ایران کشوری با تنوع اقلیمی، منابع طبیعی مختلف و مزیتهای پراکنده در سراسر پهنه خود است. اما در چند دهه گذشته، روند توسعه این تنوع را جدی نکرده است و نتیجه آن شده است که برخی مناطق بیش از حد بارگذاری شدهاند و برخی دیگر تقریباً بلااستفاده ماندهاند.
نمونه روشن عدم توازن را میتوان در استقرار صنایع آببر در مناطقی با تنش آبی بالا یا ایجاد واحدهای تولیدی در جایی دید که فاقد زیرساخت لجستیکی مناسب است. آمایش سرزمین دقیقاً آمده تا این چرخه ناهمخوانی را اصلاح کند.
بر اساس مطالعات رسمی سازمان برنامه و بودجه، بیش از ۴۰ درصد از پروژههای نیمهتمام کشور به دلیل «انتخاب اشتباه مکان» یا «عدم هماهنگی با ظرفیتهای محلی» دچار شکست یا توقف شدهاند. این اتلاف عظیم منابع نشان میدهد که توسعه بدون نقشه آمایشی تنها به تکرار چرخه خطا منجر میشود.
گزارشهای اخیر نشان میدهد که دولت در حال حرکت به سمت استفاده عملی از اسناد آمایشی استانهاست. اسنادی که مزیتهای هر منطقه را از منظر صنعت، کشاورزی، محیطزیست، انرژی و لجستیک مشخص کردهاند. وقتی توسعه بر اساس این اسناد پیش میرود، استانها از نقش «مصرفکننده بودجه» به «تحریککننده رشد اقتصادی» تبدیل میشوند.
در این مدل، سرمایهگذاریهای بزرگ ملی نیز نه براساس فشار دستگاهها، بلکه با توجه به «تناسب فعالیت با ظرفیت منطقهای» انجام میشود. برای مثال، پهنههای معدنی شرق کشور توان تبدیل شدن به کانون صنایع پاییندست را دارند یا مناطق دارای انرژی پایدار میتوانند میزبان صنایع انرژیبر باشند.
ناصر عظیمی، پژوهشگر برجسته توسعه و آمایش سرزمین، سالهاست نسبت به پیامدهای توسعه بدون نقشه هشدار داده است. او بر این باور است که تا زمانی که تصمیمگیریها در مرکز متمرکز باشد و استانها امکان برنامهریزی مبتنی بر ظرفیتهای بومی را نداشته باشند، توسعه با همین شکل نامتوازن ادامه خواهد یافت.
عظیمی تصریح میکند که هیچ کشوری با این میزان تنوع سرزمینی نمیتواند از یک نقطه واحد اداره شود. اگر آمایش اجرا شود، موتورهای رشد پراکنده کشور فعال میشوند و توسعه از حالت یکقطبی خارج میشود.
اجرای کامل آمایش سرزمین چند نتیجه کلیدی دارد: کاهش اتلاف منابع، افزایش بهرهوری سرمایه، کاهش مهاجرت و تعادل جمعیتی، افزایش جذابیت برای بخش خصوصی و توزیع عادلانه زیرساختها.
آمایش سرزمین در واقع همان حلقه مفقودهای است که میتواند توسعه ایران را از شرایط نامتوازن فعلی خارج کند. این رویکرد با ارائه نقشه روشن از ظرفیتها و محدودیتها به سیاستگذاری اقتصادی جهت میدهد و هزینههای تصمیمگیری اشتباه را کاهش میدهد.
اگر آمایش بهطور کامل در سیاستگذاری استانها و دستگاههای ملی وارد شود، میتوان انتظار داشت که توسعه کشور از یک مسیر قابل پیشبینی، علمی و پایدار عبور کند؛ مسیری که در آن هر استان، بهجای رقابت برای بودجه، بر مزیتهای واقعی خود تکیه خواهد کرد.
منبع: وبسایت مهر نیوز
نوشته های مشابه
