مس، رسانایی برای تقویت جریان اقتصاد ایران

به گزارش وبسایت پیمانکار به نقل از خبرگزاری صدا و سیما، مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران، در بازدید از طرح‌های توسعه‌ای مجتمع مس شهربابک، سه رکن اصلی فعالیت شرکت را استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود، شتاب‌بخشی به اجرای طرح‌ها و رفع موانع پیش روی سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی عنوان کرد. ایران با دارا بودن حدود دو درصد از ذخایر جهانی مس و سهم ۱.۵ تا دو درصدی از تولید جهانی، پتانسیل بالایی برای رشد در این صنعت دارد. با این حال، بهره‌وری پایین‌تر از استانداردهای جهانی، فرسودگی تجهیزات و هزینه بالای استخراج، مانع از دستیابی به جایگاه واقعی ایران در بازار جهانی مس شده است. بخش قابل توجهی از ذخایر مس ایران در استان کرمان، به‌ویژه در مجتمع‌های مس سرچشمه و خاتون‌آباد، متمرکز است؛ هرچند معادن مس در سایر مناطق کشور از جمله آذربایجان (مس سونگون) و یزد نیز از اهمیت بالایی برخوردارند.

سیدمصطفی فیض، مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران، تکمیل زنجیره ارزش مس از استخراج تا تولید محصولات نهایی با ارزش افزوده بالا را راهبرد بنیادین شرکت دانست. به گفته وی، شرکت متمم به‌عنوان بازوی مهندسی و توسعه، ۱۸ طرح بزرگ و متوسط را در این راستا پیش می‌برد که شامل تولید کنسانتره، ذوب و پالایش و همچنین ایجاد زیرساخت‌های ریلی، انرژی و پشتیبانی می‌شود. این طرح‌ها، کل زنجیره ارزش مس، از استخراج و فرآوری تا تولید محصولات نهایی را پوشش می‌دهند. تمرکز در بخش استخراج بر افزایش ظرفیت معادن موجود و فعال‌سازی معادن جدید است، در حالی که در بخش فرآوری، توسعه واحدهای تولید کنسانتره با عیار بالا و احداث کارخانه‌های تغلیظ برای استخراج مس از کانسارهای کم عیارتر در دستور کار قرار دارد. مرحله ذوب و پالایش، برای تولید کاتد مس با خلوص ۹۹.۹۹۹ درصد و دستیابی به ارزش افزوده بالا حیاتی است. شرکت ملی صنایع مس ایران در تلاش است تا ظرفیت تولید کاتد مس را افزایش داده و واحدهای تولید محصولات نهایی مانند مفتول، سیم، ورق و لوله مسی را توسعه دهد. علاوه بر این، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل ریلی، تأمین انرژی پایدار از طریق ساخت نیروگاه‌های اختصاصی و توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و رفاهی در مناطق معدنی، از دیگر اجزای این طرح‌های توسعه‌ای به‌شمار می‌رود.

مس، فلزی پرکاربرد در صنایع نوین مانند انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی و شبکه‌های انتقال برق است و در اقتصاد بدون نفت، می‌تواند به موتور محرکه رشد پایدار تبدیل شود. سهم فعلی مس در تولید ناخالص داخلی ایران حدود نیم تا هفت‌دهم درصد (با احتساب صنایع وابسته به ۱.۵ درصد) برآورد می‌شود. شرکت ملی صنایع مس ایران هدفگذاری کرده است تا سال ۱۴۰۹، سهم مس در اقتصاد غیرنفتی ایران به حدود ۳ درصد و سهم ایران در بازار جهانی مس نیز به ۳ درصد افزایش یابد. این افزایش سهم، نه تنها به معنای افزایش حجم تولید و صادرات است، بلکه نشان‌دهنده نقش مؤثرتر این صنعت در تنوع‌بخشی به درآمدهای ارزی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی خواهد بود. با این رویکرد، صادرات محصولات فرآوری‌شده مس می‌تواند سالانه ۵ تا ۷ درصد از کل ارزآوری غیرنفتی کشور را تأمین کند. در سال‌های اخیر، تقاضای جهانی برای مس به دلیل رشد سریع صنعت خودروهای الکتریکی، توسعه زیرساخت‌های انرژی تجدیدپذیر و نوسازی شبکه‌های انتقال برق به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است و ایران می‌تواند با بهره‌گیری از ذخایر خود و توسعه زنجیره ارزش، از این فرصت جهانی بهره‌مند شود.

با وجود پتانسیل‌های موجود، چالش‌هایی نیز پیش روی صنعت مس ایران قرار دارد. از جمله می‌توان به فرسودگی فناوری و هزینه‌های بالای استخراج، نرخ پایین استخراج در مقایسه با کشورهای همسایه، زیرساخت‌های حمل‌ونقل ناکافی، تأمین مالی ناپایدار برای طرح‌های بزرگ و بلندمدت و نبود نشان تجاری ملی قدرتمند اشاره کرد. برای جهش در صنعت مس ایران، راهکارهایی از جمله جهش فناوری و بهینه‌سازی تجهیزات، تکمیل زنجیره ارزش، تأمین مالی پایدار، توسعه زیرساخت‌ها، سیاست صادراتی هوشمند و پیوند با اقتصاد بدون نفت ضروری است. وبسایت پیمانکار در گزارشی مفصل به بررسی این راهکارها پرداخته است.

تأکید مسئولان صنعت مس بر زنجیره کامل ارزش و پیاده‌سازی راهبردهای فوق، نشان از تغییر رویکرد بنیادین صنعت مس ایران از خام‌فروشی به ارزش‌آفرینی دارد. با اجرای همزمان این سیاست‌ها، ایران می‌تواند تا پنج سال آینده به جایگاه دوم منابع پایدار ارزآوری غیرنفتی پس از پتروشیمی برسد. دستیابی به این جایگاه، علاوه بر منافع اقتصادی مستقیم، به تقویت جایگاه ژئوپلیتیکی ایران در بازارهای جهانی مواد معدنی نیز کمک خواهد کرد. موفقیت در این مسیر، نیازمند عزم جدی دولت، همکاری بخش خصوصی و سرمایه‌گذاری پایدار در زیرساخت‌ها، فناوری و نیروی انسانی متخصص است.

منبع: خبرگزاری صدا و سیما