کاهش ۳۰ درصدی ورودی سدهای حوضه سفیدرود بزرگ

به گزارش پیمانکار به نقل از خبرگزاری مهر، رئیس حوضه آبریز سفیدرود بزرگ، نادعلی حاجی‌لری، با ارائه گزارشی از وضعیت بارندگی‌ها در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، از کاهش میزان بارش‌ها نسبت به سال گذشته و میانگین بلندمدت خبر داد.

بر اساس این گزارش، میزان بارش تجمعی در حوضه آبریز سفیدرود بزرگ تا پایان شهریور ماه سال جاری، معادل ۳۰۷ میلی‌متر بوده است. این رقم در مقایسه با ۳۶۲ میلی‌متر بارندگی در سال آبی گذشته، نشان‌دهنده کاهش ۱۵ درصدی است. همچنین، در مقایسه با میانگین بلندمدت ۳۶۸ میلی‌متری، کاهش ۱۷ درصدی در میزان بارش‌ها مشاهده می‌شود.

حاجی‌لری، تغییرات اقلیمی را عامل اصلی این کاهش بارندگی و افزایش تبخیر از سطح زمین و منابع آبی دانست. وی با تأکید بر تأثیر مستقیم تغییر اقلیم بر دو پارامتر اساسی هیدرولوژی، یعنی دما و بارش، اظهار داشت که تحقیقات متعددی با استفاده از مدل‌های گردش عمومی جو، این اثرات را تأیید می‌کنند. به گفته وی، تغییرات اقلیمی با منشأ دمایی، عامل اصلی تغییر در سیستم‌های بارشی کشور در سال‌های اخیر بوده و این موضوع نباید به عنوان یک پدیده کوتاه‌مدت یا محدود به یک سال خاص تلقی شود.

در ادامه این گزارش، وضعیت سدها و مخازن تأمین‌کننده آب شرب در این حوضه، شامل سدهای سفیدرود، شهربیجار، طالقان، تهم و تالوار مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس آمار ارائه شده، ورودی سد سفیدرود در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، ۸۱۹ میلیون مترمکعب و خروجی آن ۹۶۶ میلیون مترمکعب بوده است. سد شهربیجار با ۱۸۲ میلیون مترمکعب ورودی و ۱۹۳ میلیون مترمکعب خروجی، سد طالقان با ۱۷۱ میلیون مترمکعب ورودی و ۲۵۸ میلیون مترمکعب خروجی، سد تهم با ۵ میلیون مترمکعب ورودی و ۱۴ میلیون مترمکعب خروجی و سد تالوار با ۲۱ میلیون مترمکعب ورودی و ۴۷ میلیون مترمکعب خروجی، دیگر سدهایی هستند که وضعیت آنها در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته است.

حاجی‌لری با ابراز نگرانی از وضعیت ذخایر سد سفیدرود، اعلام کرد که موجودی مخزن این سد در پایان شهریور ماه ۱۴۰۴ تنها ۳۱ میلیون مترمکعب بوده است. این در حالی است که در پایان شهریور ماه سال گذشته، این میزان معادل ۱۷۹ میلیون مترمکعب بود. به گفته وی، کاهش ۳۳۰ میلیون مترمکعبی ورودی سد سفیدرود نسبت به سال گذشته، نشانه‌ای جدی از تشدید خشکسالی در این حوضه است.

در بخش دیگری از این گزارش، به برنامه مدیریت رهاسازی آب در نیمه دوم سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ اشاره شد. بر اساس این برنامه، آبگیری حداکثری در مخزن سد تا اواسط اردیبهشت‌ماه صورت خواهد گرفت و سپس برنامه‌ریزی رهاسازی آب کشاورزی متناسب با موجودی مخزن، ورودی‌ها و بارش‌های به‌هنگام به‌صورت پویا و دینامیک انجام خواهد شد. تاریخ آغاز رهاسازی نیز در شورای حفاظت از منابع آب استان گیلان و با حضور استاندار نهایی خواهد شد.

رئیس حوضه آبریز سفیدرود بزرگ همچنین به میزان آب رهاسازی شده از سد سفیدرود برای کشاورزی استان گیلان در سال آبی گذشته اشاره کرد و گفت: در سال آبی گذشته حدود ۸۰۰ میلیون مترمکعب آب از سد سفیدرود برای کشاورزی استان گیلان رهاسازی شد. وی با اشاره به اقداماتی همچون بازچرخانی آب، بهره‌برداری تلفیقی از منابع سطحی و زیرزمینی، لایروبی و سردهنه‌سازی، تأکید کرد که تأمین آب شالیزارها با حداقل تنش انجام شده است.

حاجی‌لری با هشدار نسبت به سال آینده، تأکید کرد: اگر شرایط خشکسالی شدید در سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ ادامه یابد، تأمین آب با مشکلات جدی مواجه خواهد شد. وی از اقداماتی همچون تخصیص اعتبارات بحران و تنش آبی، تشکیل منظم کمیته منابع و مصارف، همکاری دستگاه‌های اجرایی استان برای تأمین ماشین‌آلات لایروبی و سردهنه‌سازی، نوبت‌بندی و بهینه‌سازی برنامه توزیع آب، پشتیبانی رسانه‌ای، تعمیر و تجهیز ایستگاه‌های پمپاژ و چاه‌ها و بازسازی دریچه‌ها به عنوان راهکارهایی برای مقابله با این مشکلات یاد کرد.

در این گزارش همچنین به الگوی کشت غالب در منطقه، یعنی برنج، اشاره شد. به گفته حاجی‌لری، درصد زیادی از برنج مورد نیاز کشور در استان گیلان تولید می‌شود و اراضی شالیزاری این استان ۲۳۸ هزار هکتار وسعت دارد که ۱۷۲ هزار هکتار آن در شبکه سفیدرود و ۶۶ هزار هکتار آن خارج از شبکه است. وی با اشاره به موضوعاتی همچون بهره‌وری، راندمان و اصلاح الگوی کشت، تأکید کرد که این موارد در حوزه وظایف وزارت جهاد کشاورزی قرار دارد.

رئیس حوضه آبریز سفیدرود بزرگ در ادامه به موضوع حقابه‌های زیست‌محیطی و اقدامات اجرایی برای کاهش آلودگی رودخانه سفیدرود پرداخت. وی با بیان اینکه با وجود کاهش ۳۰ درصدی ورودی سدها نسبت به سال گذشته، تأمین نیازهای زیست‌محیطی و پایدارسازی جریان رودخانه‌ها متناسب با آوردها و شرایط خشکسالی و بر اساس مدیریت منابع و مصارف انجام شده است، اقدامات اجرایی برای کاهش آلودگی رودخانه سفیدرود را شامل تکمیل و به‌روزرسانی تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری، صنعتی و شهرک‌های صنعتی، احداث تصفیه‌خانه‌های جدید برای واحدهای حساس نظیر کشتارگاه‌ها، اجرای زهکش‌ها و کانال‌های حائل، مکان‌یابی و ساماندهی محل‌های دفن پسماند و لایروبی رودخانه‌ها عنوان کرد.

حاجی‌لری همچنین به برخی اقدامات شاخص در استان‌های مختلف اشاره کرد و گفت: احداث فاز دوم تصفیه فاضلاب شهر صنعتی لوشان، اوورهال فاز اول این تصفیه‌خانه، احداث فاز دوم تصفیه فاضلاب کشتارگاه مرغ کیسم در آستانه‌اشرفیه، اوورهال فاز اول این واحد، مکان‌یابی محل جدید دفن زباله خلخال، ایجاد زهکش برای کاهش شوری رودخانه شورچای، راه‌اندازی آزمایشگاه ثابت و سیار کیفیت منابع آب در البرز، تعیین منشأ آلودگی نیترات در منابع آب زیرزمینی زنجان، اجرای لایروبی رودخانه‌ها در کردستان و قزوین و شناسایی واحدهای آلاینده حریم رودخانه‌ها از جمله اقدامات انجام‌شده است.

در پایان این گزارش، نادعلی حاجی‌لری به اولویت‌های آینده این حوضه اشاره کرد و گفت: تکمیل طرح‌های افزایش ظرفیت ذخیره آب مهم‌ترین برنامه حوضه است. وی سد شهریار (استور) با ۹۰ درصد پیشرفت و سد مشمپا با ۴۵ درصد پیشرفت را در صدر اولویت‌ها قرار داد. همچنین طرح‌های آبرسانی به شهرهای دارای تنش آبی از جمله انتقال آب از سد دیورش به ۵ شهر و ۲۸ روستا، انتقال آب از سد مشمپا به زنجان و انتقال آب از رودخانه قزل اوزن به اردبیل از پروژه‌های محوری محسوب می‌شوند.

وی افزود: با توجه به ناکافی بودن منابع عمومی و عدم تناسب اعتبارات تخصیص یافته با افزایش سالانه قیمت‌ها، تنوع‌بخشی در تأمین مالی اجتناب‌ناپذیر است. جلب مشارکت بخش خصوصی شناخته‌شده‌ترین روش برای اجرای طرح‌هاست و هم‌اکنون مناقصه سد مشمپا و سد استور در قالب مشارکت عمومی-خصوصی در حال انجام است.

حاجی‌لری درباره نقش مشارکت کشاورزان توضیح داد: به دلیل طولانی شدن زمان اجرای طرح‌های عمرانی، مشارکت ذی‌نفعان می‌تواند روند اجرا را تسریع کند. ابتدا باید الگوهای مشارکتی متناسب با منطقه طراحی شود و سپس دستگاه‌های اجرایی با توسعه مدل مالی مزایای اقتصادی را برای کشاورزان مشخص کنند. در حال حاضر اجرای بخشی از شبکه‌های آبیاری و زهکشی سهند و آیدوغموش با این روش در دست اقدام است.

منبع: خبرگزاری مهر